Fatmanur Erdogan, Kariyer Yolculugu, Retrieved from http://tinyurl.com/293pze3

Maslow’un ‘kendini gerçekleştirme’ dediği piramidin en üst noktasına yolculuk, bazı verilere göre toplumların %1 kadarı tarafından yapılıyormuş.

Kendini gerçekleştirmek, gelişmek ve olgunlaşmak büyük çapta kişisel bir özveri gerektiriyor bana kalırsa.  İnanıyorum ki, kendini ‘kendi kapasitesinin sınırlarını zorlamaya teşvik etmekten çekinmeyenler’, bu yolculuğa daha rahat çıkabiliyorlar. 

Geçenlerde Freud’un ‘özgür irade’ yoktur söylemiyle karşılaştım.  Ona göre şartlı refleks varmış.  İlk bakışta kabul edilmesi zor gelse de işin biraz daha derinine inince insan ‘acaba’ diye sorgulamaya başlıyor ve bu söylemde haklı noktalar olduğu kanısındayım.  Bu konuyu araştırmanızı öneririm.

Kendini gerçekleştirmek için hayatta herşeyde olduğu gibi bir öz disiplin ihtiyacı var.  Kültür dediğimiz şey nasıl oluşuyor ya da oluşamıyor bir bakın… Kırmızı ışıkta durulur örneğin.  Kırmızı ışık İstanbul’da onu kullanmayı tercih edenlerindir aynı zamanda.  Kırmızı ışıkta durmak, toplum ve birey için yararlı.  Bunun sağlanabilmesi için daha fazla sayıda sürücünün kırmızı ışıkta sürekli durması gerekiyor.

Bu basit bir örnek ama uygulaması günümüz koşullarında epey zor.

Diğer bir örnek: Bir konuda uzman olmak için o konuda sürekli kendi sınırlarınızı aşmak için ne kadar uğraş veriyorsunuz? Örneğin, sürekli bilgiyi başkalarından toplamaya alışmışken, bilgiyi bağımsız toplamaya çalışmak… yönetim tarzınızı beğenseniz dahi, yeni modelleri başarıyla uygulamak için girişimlerde bulunmak, evet efendimci bir yapıdan çıkmak için denemelerde bulunmak, hayırcı yaklaşımlara daha farklı açılardan yaklaşmak… Bu liste böyle uzar gider.

Gelişimde en önemli faktörün, daha önce hiç yapmadığınız ve deneyimlemediğiniz tecrübelere kendinizi atabilme cesaretinizin olduğunu düşünüyorum.  Bunun hemen ardından gelen de zorluklar karşısında dayanma gücünüzü artırma beceriniz.

Her 6 ay ya da senede bir iş değiştirmediğiniz sürece, iş değiştirmek güzeldir. Tadını çıkartın.

Elbette, çalışırken daha fazla güç ve para kazanmak istiyoruz. Şirketlerin kendilerini büyütmek istemelerinin bir sebebi de bu. Ancak tek sebebi değil.  Ve belki öncelikli sebebi bile değil.

Bir bakkal dükkanı düşünün.  İçinde envayi çeşit ürün gelişi güzel serilmiş olsun. Bu bakkal dükkanı sahibini anlatıyor.

Bir de Bozcaada’da geçen yıl tanıştığım şu bakkal dükkanına bakın. Herşey özenle seçilmiş, dizilmiş, anlamlandırılmış.  Bu ‘bakkal dükkanı’ sahibini anlatıyor.

Günümüzde artık çalışırken kendimizi ifade edebilmek de istiyoruz.  Para kazanırken bunu bir anlam ve amaç uğruna yapabilmek istiyoruz.

Günümüzde kurumsal sosyal sorumluluk anlayışı gelişmiş şirketlerin tercih ediliyor olmasının bir sebebi de işte budur.

Okuduğu bölümle ilgili bir iş yapmayan ya da kariyerini 5-10 yıl sonra değiştiren birçok kişi ‘Yanlış Kariyer Seçmişim’ diyerek ah vah ediyor. Sevdiğimiz işi yapmamız, istediğimiz bölümde okumamız önemli ancak bu gerçek, seçimlerimizin zamanla değişmeyeceği anlamına gelmiyor.

Okuduğunuz bölümle ilgili bir iş yapmayı tercih etmiyor olmanız, ille de yanlış seçim yaptığınızı göstermiyor. Psikoloji okuyan bir öğrenci, mezun olduktan sonra psikolog olmayı tercih etmeyebilir. Bir işin içine girmeden neyin bizler için doğru olup olmadığını bilmemiz her zaman mümkün değil. Psikolojiyi severek okuduysanız, bu eğitiminiz size farklı alanda kapılar da açacaktır. Kendi şirketinizi kurabilir ya da şirketlerde iletişim, pazarlama, reklam gibi bölümlerde çalışabilirsiniz. Bu seçimlerinizden bir dönem memnun kalsanız da, 7-8 sene sonra istediğinizin bu olmadığını düşünüp tekrar bir sorgulama dönemine girebilirsiniz. Bu hata yaptığınızı değil, zamanla tercihlerinizin değiştiğinin bir göstergesidir.

Sevmediğiniz bir bölümde okuyorsanız ve bölüm değiştirme şansınızın olmadığını düşünüyorsanız, üniversite eğitiminiz süresince asıl ilgi duyduğunuz alanla ilgili ortamlara katılıp, ek eğitimler alıp, bu alanı koklayabilirsiniz. Makine mühendisliği bölümünde okuyup, pazarlama alanında gönlü olanların fırsatları çok. Gönüllü organizasyonlara katılabilir, üniversite derneklerinde görev alabilir, stajlarını ajanslarda yapmayı deneyebilirler. Böylelikle istedikleri alanda çalışabilmek için gereken ön hazırlığı yapmış olurlar. İş dünyasına girdiğinizde bu alanı gerçekten sevdiğinize ve başarılı olduğunuza inanıyorsanız, 3-5 yıllık iş deneyimi arkasından eğitiminizi bu alanda devam ettirebilirsiniz. Üstelik, mühendislik ağırlıklı bir özgeçmişiniz olduğundan bu sizi rakiplerinizden ayrıştıran bir fırsat da olabilir.

15 yıl boyunca çok sevdiğinizi düşündüğünüz bir alanda çalıştıktan sonra, bu alanda daha fazla çalışmak istemediğinizi de fark edebilir yeni bir arayışa geçebilirsiniz. Hayatta doğru seçimler yapmak önemlidir. Doğru seçimler yapabilmek için bizlere sunulan araçları ve fırsatları değerlendirmemiz de gerekir. Fakat, bu imkanları değerlendirerek yapacağınız seçimlerin en mükemmel seçimler olduğunu ya da olmadığını ancak zaman gösterir.

Kurumsal hayatlarda profesyonel bir yaşam elde ettikten sonra girişimciliğe gönül verebilirsiniz.  Girişimciliği deneyip size göre olmadığını fark ettiğinizde yeniden kurumsal hayatlara dönmeyi tercih edebilirsiniz.

Zamanla birlikte beklentiler, yaşamlar ve imkanlar da değişiyor. Bundan 20 yıl önce organik tarım ve ürünleri kimsenin umurunda değilken, bugün geleceğin en popüler alanları arasında yer alıyor.  Gıda mühendisliği eğitimi görmüş bir profesyonel kişi 15 yıl kendini gıda sektöründe mühendislik ve yöneticilik yaparken bulduysa, piyasalardaki gelişmelerle birlikte artık hayatını kendi işini kurmuş, doğal ve sağlıklı yaşamı savunan bir yaşam koçu olmaya adayabilir.

Mükemmel seçimler var mıdır? Hayatta hiç kimse ve hiç bir şey mükemmel değil diyorsak, öyleyse seçimlerimiz de o gün ve şartlar altında aldığımız en ‘doğru’ kararlardır.

Peki o zaman neden kendimizi en mükemmel olanı bulmak için hata yapma korkusuna zincirliyoruz? Seçimlerimiz, onları olumlu değerlendirmeyi beceremediğimizde etkisini yitiriyor. Bill Gates, Harvard’da başlattığı Hukuk eğitimini bırakıp, bilgisayarla ilgili iş yapmaya başlıyor. Michael Dell, doktor olmak için yazıldığı University of Texas’dan, kendi işini kurmak için ayrıldı. The Body Shop’ın kurucusu Annita Roddick, bu işe soyunmadan önce restaurant işletmeciliği yapıyordu.
(28 Temmuz, 2009)

Aradan ikibin yediyüz yıl geçmesine rağmen, bugün bile Antigone’nin acıları yoğun izleyici bulabiliyor, çok sonraki dönemlere ait bir klasik olan Hamlet ise sanki dün uğranmış bir haksızılığı ifade edercesine ilgi çekebiliyor. Farklı toplum ve kültürlerde de, destan, türkü, halk dansı, vb. etno-folklorik unsurlar kapsamında, iyi’nin benzer maceralarına rastlayabiliyoruz. Yani, iyi’lerin her zaman haksızlığa uğradığı ve acı çektiği kanısı, farklı toplum ve kültürlere rağmen, evrensel bir algı olarak günümüze dek çeşitli şekillerde süzülegeliyor.

Eğer insanlığın önemli bir kesiminin, ikibin yıldır Hz. İsa’nın uğradığı haksızlık ve çektiği acıyla derdi varsa, bu algının günümüzde de bir karşılığı olsa gerek. Fırsat eşitliğinin sadece siyasal bir propaganda olarak sözde kaldığı, Orta Avrupa’da bile sosyal devletin tasfiye edildiği koşullarda, güçlü ve torpilli olmak, ayrıcalıklı bir ailenin sahip olduğu, ayrıcalıklı koşullar içinde “eupadrides” yani “iyi doğmuş” olmak, hayatı iyi yaşamanın ve mutlu olmanın önkoşuluymuş gibi algılanıyor. Bunun üstüne, bir de ülkemizin mevcut medya ortamını, tüketim hazzını ve her türlü şehveti provake eden yayın politikalarını, dizileri, televole, vb. etkisini koyun… İyi olmak ve iyi kalarak hayatın üstesinden gelmek yürek ister doğrusu.

Ancak iyi’lerin kaybettiği sanısı, tarihin derinliklerinden gelen bir mesele olarak, yine tarihte birçok düşünürü de uğraştırmıştır. Romalı düşünür Seneca (İ.Ö. 1 – İ.S. 65) bu konuda en çarpıcı görüşlerden birisini dile getiriyor. Ona göre: iyi’lerin başına gelen, felaketler, zorluk ve adaletsizlikler, Kader Tanrıçası Fortuna’nın iyi’lere duyduğu yüksek ilgi ve sevginin sonucudur. Fortuna, kötü’leri insan yerine bile koymadığı, onlara asla değer vermediği için, onları kendi başına bırakmış, onlara herhangi bir kader yazmaya bile lüzüm görmeyerek, hiçbir sınava tabi tutmamıştır. Bu nedenle kötü’ler görünürde, işleri rast giden, iyi yaşayan, mutlu bir profil çizerler. Ama bu hayat tıpkı tabiattaki diğer varlıklar, bitkiler, böcekler gibi, kendiliğinden, çilesiz, sınavsız ve sonuçta anlamsız, düşük seviyeli bir hayattır. Oysa iyi’ler, her gün Fortuna’nın zorlu sınavlarından birisine göğüs gererek, acılar çekip, zorluklarla mücadele ederek, amaçlarına en sarp yollardan ulaşabilecek yetenekleri keşfetmekte ve iyi’liklerinin yanısıra, Fortuna tarafından, azim, sebat, dirayet, tok gözülük gibi yüksek niteliklerle ödüllendirilmektedirler. Yani Fortuna iyi’leri kader yazmaya değer bulmaktadır.

Kötü ise, gündelik hayat içinde kazanan gibi görünse bile, kazanımlarının hiçbirisi Fortuna tarafından sınanmadığı ve onaylanmadığı için, gerçekte ona mutluluk getirmeyecek ve o, açgözlülük, hırs, ihtiras, doyumsuzluk gibi cezalara maruz kalarak ve en önemlisi, kötü olduğunu bilerek kendi kendisini yiyip bitirecektir.

Yukarda özetlemeye çalıştığım görüşler bir bakıma züğürt tesellisi gibi gibi görünse de, bazı hakikatler içeriyor. İnsanın bugünkü direnci, düne kadar karşı koyduğu zorlukların bir sonucu değil midir? Ya da torpille veya imtiyazla ulaşılan bir imkân, o imtiyazı temin eden ortam ya da kişilere bağımlılık doğurmaz mı? Ya da bir dağın zirvesine ulaşmak üzere beraber yola çıktığımızda, size düz yol, bana ise yalçın bir kayalık denk geldiyse, zirvede karşılaştığımızda hangimizin övüncü hakikidir?

Eğer bugüne dek, hep dört ayak üstüne düştüyseniz Fortuna tarafından ciddiye alınmadınız ve sınanmaya değer bulunmadınız demektir. Öyleyse henüz vakit varken, onun ilgisini çekecek çapta bir maceraya girişmenin, onun sevgisini kazanacak bir sınavdan geçmenin zamanıdır.

Türk, yabancı, Türkiye’nin ve Dünya’nın alanında başarılı iş insanlarında şunu dinliyor ve gözlemliyorum: onlar şansa inanıyorlar ve sebat ediyorlar.(bir işi sonuna kadar götürüyorlar.)

Başarma azminde olanlar, genelin kolay işlere koştuğu noktalarda, onlar herkesin korktuğu ve tercih etmediği işlere el atıyorlar.  Sonuna kadar o işin arkasından koşturuyorlar.  Engeller, zorluklar, inişli çıkışlı patikalar belki yoruluyorlar ama geri adım atmıyorlar.  Dirençliler; dirençleri kırıldığında bir iç motivasyon bulmayı beceriyorlar.

Nedenini bende bilmiyordum. Ta ki, Dr. Ben Dean’in bu yazısını okuyana kadar.

Sebatkar olan kişilere, yaptıkları işin zor olduğunu söylediğinizde, o işi başarmak için ısrarla çalışmaya devam ettiklerini bulmuşlar. Kolay olduğunu söylediğinizde, sebatkarlar daha kolay vazgeçebiliyorlarmış verilen işten. Sebebi ise ilginç: Kolay olan bir işte başarısız olmak yüz kızartıcıyken, herkesin zor kabul ettiği bir işte başarısız olmak yüzü pek de fazla kızartmıyormuş.

Zor işi başarmanın verdiği haz da elbette büyük oluyor.

Zor işleri başaranların iç dinamiklerinde yaşadıklarını dolayısıyla tahmin edebiliyorsunuzdur; ne var ki onların seçimi ortalama olmaktansa, büyük sularda dolaşmak oluyor.  Her iki seçimde de başarısız olma ihtimalini bilmelerine rağmen, riski kendilerini zorlayacak alanlarda kullanmayı tercih ediyorlar.

Janoff-Bulman & Brickman diyor ki ’bazı hedeflere ulaşılması mümkün değildir, bazı başarılar da kaçınılmazdır ve ikisi arasındaki farkı görebilmek, işte o bilgelik gerektirmektedir.’

Dünyada bir çok insan yeteneklerinin farkında değilken, bir kısmı da yeteneklerini nasıl geliştirebileceğinin farkında değil. Zaman zaman hepimiz için geçerli bir durum bu.  Sizi, Sir Ken Robertson’ın ilham veren bir diğer konuşmasıyla baş başa bırakıyorum.

What Got You Here Won’t Get You There’in yazarı Michael Goldstein yükselmek isteyenlere şunları öneriyor.

– Çok fazla kazanan olmaktan vazgeçin

– Kuruma çok fazla değer katmamayı deneyin

– Yargılamaları dile getirmeyi durdurun

– Yıkıcı eleştri yapmayı unutun

– Konuşurken ‘hayır, ama ancak’ gibi kelimeleri kullanmamayı öğrenin

– Dünyaya ne kadar zeki olduğumuzu göstermekten vazgeçin

– Kızgınken konuşmamayı ilke edinin

– Bilgi saklamaktan uzaklaşın

– Pişmanlığı dile getirmekten kaçınmayın

Yöneticinin başucu kitabı niteliğinde… Deneyin.